Cumhuriyet İlahiyat Dergisi (Jun 2022)
İbn Sînâ’nın eş-Şifâ: Metafizik 1/8’de Sofistlerle Tartışma ve Dış Karşısında Zihnin Araçsallaşması
Abstract
Bu çalışma İbn Sînâ’nın eş-Şifâ: Metafizik kitabının birinci makalesinin sekizinci faslını odağına alma amacındadır. Söz konusu fasıldaki sofistlere dair yapılan incelemenin metafizik ilmi açısından gerekliliği, zihni arka planı, burada kullanılan yöntem ve tercih edilen bu yöntemin gerekçelerini belirlemeye çalıştım. Filozofun buradaki ibarelerinin gönderme yaptığı teori, tartışma ve ilkeleri yakalamaya ve bunların felsefe tarihindeki izlerini bulmaya gayret ettim. Bu fasıldaki sorunlarla benzer meselelerin ele alındığı Aristoteles’in Metafizik kitabındaki görüşler arasındaki irtibata da yer vermeye çalıştım. Makalede, amaçlanan tahlili yapabilmek için İbn Sînâ’nın zihin dışı ile zihin arasında kurduğu irtibatı öne çıkarmaya çalıştım. Burada zihnin, sofistlerin iddiasının tam tersi bir konumda bulunduğunu ve varlık hakkındaki önermelerde asıl belirleyici olanın zihin değil de dış olduğunu gerekçeleriyle ortaya koymaya gayret ettim. Zihin dışının zihni bilfiilleştirerek kendini yeni bir varlık alanı olarak onda ifşa ettiğini, bundan dolayı da zihnin/mantığın temel önermeleri olarak bilinen kuralların aslında ve öncelikli olarak varolanın ilkeleri olduğunu açıklamaya çalıştım.
Keywords